Een tasten met de handen op de rug (bij Winterlaken van Mischa Andriessen)

winterlakenOp het witte voorplat van Winterlaken van MISCHA ANDRIESSEN staat een band waarop in verschillende schakeringen vijf keer dezelfde foto te zien is van een Amerikaanse zeearend die in volle vlucht een zwaan grijpt. Het zou evengoed een omhelzing kunnen zijn. Noodlot en liefde in één beeld dat telkens herhaald wordt, een betere samenvatting voor deze bundel is er niet. Al zijn deze gedichten veel rijker dan deze samenvatting doet vermoeden.

Het noodlot blijft in de eerste gedichten van deze bundel vrij vaag en is aanvankelijk aanwezig in het zelfstandig gebruikte lidwoord ‘het’: ‘Het was aangekondigd’ of ‘Het duurde langer dan was vooruitgezegd’. Pas op pagina 24 verwijst ‘het’ in het gedicht ‘Daar’ naar een kind dat verdronken is. Winterlaken bevat schrijnende verzen over wat verlies met een mens kan doen. ‘Haar benen en voeten veranderden in scherp geklauwde poten. Haar eerst zo zachte, minzame stem bracht nu niets meer voort dan klagelijke onverstaanbare klanken, een schor gekrijs’. Men verlangt naar de ‘eerste ongeschonden staat’ van de dagen, die zich eindeloos herhalen in het huis dat bescherming moet bieden tegen ‘wie indringt’. Er is de haat-liefderelatie met het ‘daar’, het water dat ‘het inzwart wezen’ herbergt. Men wil tot de bodem gaan van dat water dat iemand ‘verworteld heeft’ en ‘je met kracht omlakent’.

De rauwheid en ongerijmdheid van het verdriet worden verbeeld in scherpe contrasten en paradoxen. Er is onmacht (‘een tasten met de handen op de rug’), aanvaarding en hardnekkige hoop (‘ik accepteerde dat / Ik op het strand zou blijven blijven kijken / En soms weer hoopvol het water in rennen / Als ver weg in de lange grauwe leegte iets bewoog’). Er zijn wroeging, schuld, vergeving en ‘wassende angst’. Er wordt ontfermd en gevild, gebeten en geheeld, geschreeuwd, gezongen en gezwegen. Men klemt in de armen en laat vrij. Er is ‘onaangetast een uitgestoken hand’. Iemand is ‘zo nabij elders’ en ‘blijvend uit haar verdwenen’. Er wordt gezocht naar wat verloren is terwijl er in de schuimende golven enkel wrakhout te vinden is. Als deze poëzie al troost, dan doet ze dat door de noodlottigheid van het menselijk bestaan in al zijn complexiteit op een niets ontziende manier op te roepen en te erkennen dat verlies inherent is aan het leven en aan de liefde, en dat er geen eenduidig antwoord is op de vraag hoe om te gaan met de gedachte ‘hoe weinig tijd er is / Tussen zijn waar je zwemt en voor altijd weg’. Ook de mythische referenties in sommige titels stellen scherp op de onontkoombaarheid van wat gebeurt. Wat Medea en Jason meemaakten, vindt nog steeds plaats.

In een poging om het noodlot te bezweren wordt ‘het ondenkbare’ van de dood telkens opnieuw beleefd. De dichter herhaalt beelden, verzen en soms bijna hele strofen waardoor betekenissen voortdurend verschuiven; hetgeen nog eens verscherpt wordt doordat in de meeste gedichten de interpunctie wordt weggelaten en de lezer zelf op zoek moet naar een zinvolle syntaxis. Zo weeft deze poëzie met woorden een steeds fijnmaziger net om vast te houden wat dierbaar is: het verdronken kind, de geliefde, het leven. Ook met de talrijke neologismen (zorgdorstig, zachttraag, schaterzeggen…) probeert Andriessen zo nauwkeurig mogelijk aan te duiden wat in alledaagse taal niet te vatten is.

Naar het einde toe verliezen de gedichten misschien enigszins aan spankracht omdat een aantal patronen en herhalingen weinig nieuws lijken toe te voegen. Maar Winterlaken is bovenal een aangrijpende en zorgvuldig gecomponeerde bundel over de mens die de werkelijkheid naar zijn hand probeert te zetten, die zin wil geven aan het ogenschijnlijk zinloze en winst zoekt in het verlies.

(Poëziekrant 2019, 4)

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s